Blog

Erfgoedonderzoek: kostenpost of kans?

Thema’s uit het verleden zijn goed te vertalen naar de toekomst. Dus waarom zitten erfgoedadviseurs en ontwikkelaars dan nog steeds op hun eigen planeet? Samenwerken is het devies.

De meeste projectontwikkelaars zien archeologisch onderzoek als een kostbaar ‘moetje’, volgens een onderzoek door Cobouw. Inmiddels geïntegreerd in het bouwproces zeggen ze er minder last van te hebben, maar ze kunnen weinig ‘chocola maken’ van de toegevoegde waarde. Dat wekt verbazing, want de gebiedsgeschiedenis biedt een beproefde basis om ontwikkeltrajecten vlot te trekken. Merkwaardig genoeg onderschrijven ontwikkelaars dit in hetzelfde onderzoek. Ze beoordelen de historie van een leefomgeving nota bene als zeer waardevol voor bewoners en gebruikers. Terecht, want voor liefst 8 procent van de woonconsumenten is verbondenheid met de plek het belangrijkste koopmotief. Wat is hier aan de hand?

Identiteit verwordt soms tot een cosmetisch laagje, bedacht door city-marketeers. Dat kan anders. De authentieke geschiedenis van een plek en de overgeleverde verhalen van bewoners en gebruikers kunnen een solide uitgangspunt zijn voor het ontwerp van een gebied. Dat geeft de marketing en branding een authentieke basis. Dus: als ontwikkelaars toch geld moeten besteden aan het onderzoeken van erfgoed (lees oude rommel), waarom dan niet de resultaten daarvan ingezet voor de gebiedsontwikkeling. Als identiteit en imago samenvallen, ontstaat immers een sterk merk.

Heden en verleden verbinden blijkt niet vanzelfsprekend. Erfgoedspecialisten verordonneren vaak wat moet worden onderzocht en behouden en genieten vervolgens sectoraal van de resultaten. Ook professionals in de gebiedsontwikkeling zitten op hun eigen planeet. Ze zijn vaak wel op zoek naar de genius loci, de ziel van de plek, maar door beperkte kennis van de geschiedenis ‘shoppen’ zij willekeurig in het verleden. Met een dergelijke Anton Pieck-aanpak missen ze de kern. Terwijl thema’s uit het verleden juist heel goed zijn te vertalen naar ontwik kelingswaarden voor de toekomst.

Succesfactor

Dat erfgoedadviseurs en betrokkenen bij een gebiedsontwikkeling elkaar nauwelijks weten te vinden, komt doordat een omslag in denken nodig is bij beide partijen. Om te komen van ‘oude rommel’ naar gebiedsidentiteit en een nieuw imago vereist integrale samenwerking tussen disciplines én een goede methode. Laten we twee van deze methoden wat nader bekijken.

De aanpak van Original Footprint bestaat uit drie stappen. Eerst inventariseren zij gebiedsgeschiedenis, ruimtelijke opgave en marktvraag, maar nu simultaan. Een integrale aanpak dus, waarbij erfgoed, ruimte en markt worden gecombineerd. Deze analyses worden uitgewerkt in toekomstgerichte verhaallijnen als gebiedsconcept. Vervolgens wordt in co-creatie gekozen voor een verhaallijn die het beste past bij de ontwikkelambitie. Sluitstuk is de ontwikkelvisie, waarbij de verhaallijn kapstok is voor de branding en fysieke vormgeving van het gebied. Zowel fysieke als digitale en virtuele communicatiemiddelen worden ingezet, bewoners kunnen hun eigen identiteit delen en uitbouwen door zelf iets toe te voegen. Authenticiteit als succesfactor.

Met Steden Sterker Maken gaat ERA op zoek naar context en identiteit van plekken in de stad door versterking van bestaande kwaliteiten. Hierbij richt het bedrijf zich op de moeilijke plekken, want daar is de grootste vooruitgang te boeken. Door vanaf het allereerste moment op zoek te gaan naar de doelgroep en daarmee actief in gesprek te gaan, wordt de consument co-producent. Dat levert plekken op die 360 graden duurzaam zijn, niet alleen technisch en energetisch maar vooral ook sociaal duurzaam. Op zo’n manier werkt een onderbouwde selectie van het erfgoed als basis voor onderscheidende identiteit. Daarnaast werkt het proces versnellend en kostenbesparend, omdat vanaf het begin de neuzen dezelfde kant op staan. Het erfgoed en de identiteit spelen een belangrijke rol in deze aanpak.

De moraal van dit verhaal is vervat in de woorden van een Spaanse schrijver Cervantes: “Ik heb het verleden opnieuw bedacht om de toekomst te kunnen vormgeven.” Een ontwikkelende partij moet in het vervolg dus eerst een erfgoeddeskundige vragen om verhaal en ambitie van een plek met elkaar te verbinden. Dan moet die natuurlijk wel weten hoe hij die moet overbrengen. Het verleden is het enige dat er is: het heden is al voorbij en de toekomst moeten we nog maken.

Boudewijn Goudswaard, erfgoedadviseur The Missing Link, b.goudswaard@the-missinglink.nl
Edward van Dongen, ontwikkelaar ERA Contour, edward.vandongen@eracontour.nl
Esther Vlaswinkel, UpLAB Stedebouw ontwerp en advies, esther@uplab.nl

Zie ook: 
Categorieën: 
Dossiers: